TİROİT BEZİNİN AŞIRI ÇALIŞMASI (HİPERTİROİDİZM) (GRAVES HASTALIĞI)

Prof. Dr. Metin Özata

Endokrinoloji, Diabet ve Tiroit Uzmanı

Hipertiroidizm, tiroit bezinden aşırı tiroit hormonu (T4 ve T3) salgılanmasıyla oluşan bir hastalıktır. Bu hastalığa tirotoksikoz ismi de verilir.

Hipertiroidiye neden olan hastalıklar şunlardır:

1.    Graves hastalığı,

2.    Toksik nodüler guatr (Tiroid bezindeki sıcak bir nodülden aşırı hormon salgılanması)

3.    Tiroid bezinin iltihapları (tiroiditler),

4.    Aşırı iyod alınması (nodülü olan hastaların iyodlu tuz veya iyodlu öksürük şurubu içmeleri ile)

5.     Aşırı tiroid hormonu almakla (Tiroit hormon   ilaçlarının aşırı alınması)

Graves hastalığı tiroid bezinin nedeni bilinmeyen otoimmün bir hastalığıdır. Bu hastalıkta vücut tiroit bezine karşı TSH reseptör antikoru üretir ve bu antikorlar tiroit bezini uyararak aşırı hormon üretmesine neden olurlar.  Bu antikorların nasıl  oluştuğu henüz bilinmemektedir. Bu hastalarda guatr ve gözlerde öne doğru çıkma-fırlama (oftalmopati) oluşur. Hipertiroidili hastaların çoğunda (%70-80) Graves hastalığı vardır.

Sıcak nodüller de hipertiroidi yaparlar. Hipertiroidili hastaların % 5’inde sıcak nodül  vardır.

         Tiroit bezinin iltihapları (tiroiditleri) sırasında da hastalığın ilk aşamasında hipertiroidi gelişebilir. Tiroit bezi iltihaplarında boyunda ağrı oluşur. Bazı hastalarda ateş vardır.

Hipertiroidisi olan bir hastada aşağıdaki şikayetler ve bulgular gelişir :

1.    Kilo kaybı

2.    Kaslarda zayıflık

3.    Ellerde titreme

4.    Uyumada zorluk

5.    Çarpıntı

6.    Saçlarda incelme ve dökülme

7.    Ciltte incelme ve nemlilik ve aşırı terleme

8.    Bağırsak hareketlerinde artma ve bazen ishal

9.    Sinirlilik

10.          Gözlerde ileri doğru fırlama

11.          Adetlerde bozulma

12.          Tiroit bezinde büyüme (guatr) oluşması

13.          Sıcağa tahammül edememe

14.          Erkeklerde memelerde büyüme

15.          Kemik erimesi (Osteoporoz)

TANI

         Hipertiroidi tanısı için kanda tiroid hormonlarına (T4 ve T3) ve TSH düzeyine bakılır. Kanda T4 ve T3 düzeyleri yüksek, TSH  düşük bulunursa hipertiroidi teşhisi konur.

HİPERTİROİDİ HİÇ TEDAVİ EDİLMEZSE NE OLUR?

Hipertiroidi tedavi edilmezse hastada kilo kaybı devam eder; kalpte ritm bozukluğu, kalp yetmezliği ve bir iltihap veya enfeksiyon sırasında tiroit krizi, şok ve ölüm oluşur. Bu nedenle hipertiroidi mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır.

                   TEDAVİ

         Hipertiroidi tedavisinde 3 yöntem vardır :

1.    İlaç tedavisi

2.    Radyoaktif iyod tedavisi

3.    Cerrahi (ameliyat)

İLAÇ TEDAVİSİ:

Hipertiroidisi olan bütün hastalara kanda yüksek olan tiroit hormonlarını  normal düzeye getirmek için önce ilaç tedavisine başlanır. İlaç olarak  kimyasal ismi propiltiourasil olan ilaç  veya kimyasal ismi metimazol olan ilaç  ve beraberinde nabız sayısını azaltacak ilaçlar  başlanır. İlacın dozunu doktorunuz  hastalığın şiddetine göre ayarlar. İlaç tedavisine başladıktan 6-8 hafta sonra tekrar kontrole çağrılırsınız ve hormonlarınızın durumuna göre ilaç dozunun ayarlanması yapılır. Bu şekilde 1,5-2 ayda bir kontroller yapılarak en az 9 ay – 1 yıl ilaç tedavisine devam edilir ve doktorunuzun kararına göre ilaç kesilebilir. Doktorun haberi olmadan ilaç kesilirse hastalık tekrar alevlenir veya nüks eder. Böylece o zamana kadar yapılan tedavi de boşa gitmiş olur. Bu nedenle ilaç tedavisi doktorunuza danışılmadan kesilmemelidir.

İlaç tedavisi sırasında ateşiniz çıkar ve boğazda ağrı olursa hemen doktorunuza başvurmanız gerekir. Bu durum kanda beyaz hücrelerin (Lökosit) çok azalmasından dolayı olmuş olabilir. Çok nadir olan bu durum oluşursa ilaçlar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi yapılır.

Tedavi sırasında karaciğer enzimlerinde hafif yükselmeler olabilir. Ancak bu durum hipertiroidinin etkisiyle de olabilir. Bu nedenle SGOT (AST) ve SGPT (ALT) enzim  düzeyleri sık aralarla takip edilmeli ve tedaviyle birlikte enzim düzeyleri gittikçe artıyorsa ilaçlar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi verilmelidir.

İlaçlar  doktorunuz tarafından kesildikten sonra hastalık ilk 6 ayda % 30-50 nüks ettiğinden ilaç kesildikten sonra da tekrar kontrole gelmek gerekir.

         Sıcak nodül varsa ilaçlarla hormonlar normal düzeye getirildikten sonra radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapılır.

         İlaç tedavisiyle hastalığı düzelen hastalarda ilaç kesildikten sonra hastalık tekrar alevlenirse veya nüks ederse kesin tedavi dediğimiz radyoaktif iyod tedavisi veya cerrahi tedavi yapılabilir.

         Hipertiroidili hastaların dikkat etmeleri gereken bir husus İYOTLU TUZ YEMEMELERİDİR. Piyasada bazı firmalarının ürettikleri, kendiliğinden tuzluklu, İYOTSUZ TUZLAR satılmaktadır. Hipertiroidisi olan hastaların iyotsuz tuz yemeleri gerekir. Ailedeki diğer kişilerin iyot almalarını sağlamak için yemekler tuzsuz yapılmalı hasta iyotsuz tuz kullanmalı, ailedeki diğer kişiler ise iyotlu tuz kullanmalıdırlar.

         Sigara içenlerde hastalık zor iyileştiğinden ve göz hastalığı ortaya çıktığından  SİGARA İÇİLMEMELİDİR.

NÜKS, YANİ HASTALIĞIN ALEVLENMESİ ŞU HASTALARDA DAHA SIK GÖRÜLÜR:

1-    Guatrın büyük olması

2-     Genç yaştaki hastalarda

3-     Hastalığı başlangıçta şiddetli  olanlarda

4-    Başlangıçta oftalmopati  (gözde dışarı fırlama) olanlarda

5-    Sigara içenlerde

6-    İyotlu tuz kullananlarda veya iyotlu öksürük şurubu içenlerde

7-    TPO antikorları yüksek olanlarda

8-    Hormonları normale getirebilmek için yüksek doz antitiroid ilaçlara ihtiyaç olan hastalarda

9-    TSH düzeylerindeki düşüklüğün düzelmediği hastalarda

Radyoaktif İyod Tedavisi

İlaç tedavisiyle  hormonların normal düzeye geldiği hastalarda ilaçlar azaltılarak kesilir. İlaçlar kesildikten sonra  hastalık tekrar nüks ederse (alevlenirse) bu defa kesin tedavi denilen radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapılır.

Radyoaktif iyod tedavisi ayrıca sıcak nodülü olan ve hormonları yüksek olan hastalarda da  tercih edilen bir tedavi seçeneğidir. Bu hastalarda önce ilaçlarla hormonlar normale getirilir ve sonra radyoaktif iyod tedavisi yapılır.

Radyoaktif iyod Nükleer Tıp  uzmanları tarafından endokrinoloji uzmanının kontrolünde verilir. Radyoaktif iyod verilmeden 3 gün önce ilaçlar (Propycil veya Thyromazol) kesilir ve radyoaktif iyod aldıktan 3-4 gün sonra tekrar başlanır. Radyoaktif iyodun kanser yapıcı veya üreme sistemine zararlı bir etkisi yoktur. Ancak kadınların 6 ay sonra gebe kalmalarına izin verilir. Radyoaktif iyod alan hastaların  % 80-90’nında ilk yıl içinde kalıcı hipotiroidi (tiroid bezi yetmezliği) gelişir ve ömür boyu tiroid hormon ilacı almaları  zorunluluğu vardır. Bunu hastaların baştan bilmeleri ve kabul etmeleri gerekir.

Radyoaktif İyod Tedavisi Alan Hastalara Öğütler:

1-     Hastanın kullandığı  çatal, kaşık ve bıçak  başkası tarafından kullanılmaz.  Bulaşıklar bulaşık makinesinde yıkanmalıdır.

2-    Yeni doğan çocuklar (8 yaş altı çocuklar) ve gebe kadınlarla yakın temas yasaklanır.  Ancak aynı odada oturabilirler.

3-     Hastanın bebeği varsa emzirmesi yasaklanır.

4-    Tuvalet sonrası tuvalet 2 kez yıkanmalı ve eller iyice yıkanmalıdır.

5-    Boğazda veya boyunda ağrı olursa aspirin veya  diğer benzer ilaçlar  faydalı olabilirse de doktorunuza danışmadan almayınız.

6-    Sinirlilik, ellerde titreme veya çarpıntı olursa (radyasyon tiroiditi) doktora  başvurmalıdır.

Cerrahi (Ameliyat) Tedavisi:

Hipertiroidisi olan hastalardan guatrı büyük olanlarda tavsiye edilir.  Tiroit bezinin bir kısmı veya tamamına yakını ameliyatla alınır. Ameliyat öncesi ilaç tedavisiyle hormonların normal düzeye gelmesi sağlanmalıdır.

Ameliyat ayrıca sıcak nodülü olan, ancak nodül çapı büyük olan hastalarda tercih edilen bir tedavi seçeneğidir.

KAYNAKLAR:

1.       Prof. Dr. Metin Özata, TIROID HASTASININ ELKITABI, ERKO yayincilik, www.erkoyayincilik.com, 2007 Haziran

2.     GI DIYETI, Erko yayincilik, 2007 Mayis

3. KILO YONETIMI VE BILIMSEL ZAYIFLAMA, IS BANKASI YAYINLARIi 2007 Mayis